Print

Kinh phí đào tạo tiến sỹ: gắn với đề tài

Written by PGS Phạm Đức Chính on .

Đối với quốc tế, kinh phí đào tạo TS được phân thông qua các đề tài nghiên cứu khoa học do các GS chủ trì. Các nhà khoa học giỏi có thành tích công bố quốc tế sẽ có nhiều kinh phí đề tài để nhận và trả học bổng cho NCS, và các ứng viên NCS phải cạnh tranh để tới được các xuất này. Lợi ích của các cá nhân liên quan là cả 2 chiều. Các NCS giỏi nhất sẽ phải cạnh tranh để tới được các thầy giỏi nhất để được đào tạo tốt, có được các kết quả nghiên cứu tốt.
Chính nền tảng khoa học và hành trang là các công bố quốc tế mạnh, chứ không phải chỉ tấm bằng TS đơn thuần, sẽ giúp các nhà khoa học trẻ có được chỗ làm việc tốt và thăng tiến trong nghề nghiệp.

Bên cạnh đó các thầy giỏi cũng muốn nhận các NCS giỏi để mở rộng tầm với và nâng cao hơn nữa thành tích công bố quốc tế của mình. Kết quả là lợi ích cho khoa học nói chung và xã hội. Chính vì vậy, dù có yêu cầu thành văn hay không, phần lớn các TS của bạn đều có được các kết quả công bố quốc tế (ít nhất dưới dạng đã nhận đăng), thậm chí còn là các kết quả có chất lượng cao.

Trong khi đó ở ta kinh phí đào tạo được tách riêng do Bộ GD-ĐT quản lý và không gắn với các đề tài, còn việc phân kinh phí đề tài nghiên cứu thì không tuân theo chuẩn mực quốc tế và có nhiều tiêu cực.

Số đông các NCS chỉ hướng tới các chức sắc và các vị thâm niên có thế để dễ có được tấm bằng TS hình thức, chứ không phải lao động nghiêm túc với các nhà khoa học giỏi để trở thành một nhà khoa học đẳng cấp. Hậu quả là có nhiều bằng cấp và chức danh rởm, trong khi tiềm năng của một số nhà khoa học có năng lực thì không được tận dụng.

Ngay cả các NCS của ta được đào tạo ở nước ngoài bằng ngân sách nhà nước cũng không có động lực mạnh để phấn đấu công bố quốc tế, trừ phi NCS có năng lực và yêu nghề, muốn lập nghiệp ở nước ngoài, hay do trường và GS hướng dẫn đòi hỏi, hay các chính sách và chế độ ở VN có các đãi ngộ cụ thể hấp dẫn khi họ trở về.

Với tình hình hiện nay, tôi đề nghị 1 giải pháp tình thế: trên cơ sở số lượng NCS tiềm năng của mỗi năm, kêu gọi các thầy hướng dẫn tiềm năng đăng ký.

Chọn trong số các thầy tiềm năng này số người có thành tích công bố quốc tế tốt nhất, tiếp đến là các chủ trì đề tài nghiên cứu cấp Nhà nước, cấp Bộ ngành, NCCB của đủ các ngành, với số lượng nhiều hơn số NCS. Đồng thời, yêu cầu họ giới thiệu vấn đề khoa học cụ thể mà họ có thể hướng dẫn cùng danh mục công trình, đưa các thông tin đó lên website của Bộ GD-ĐT trong một thời gian quy định để các NCS trực tiếp liên hệ đồng thời với nhiều thầy, thảo luận chuyên môn, chọn thầy hướng dẫn thích hợp nhất, và thầy cũng chọn được NCS thích hợp. Cũng nên giới hạn số NCS tối đa 1 thầy có thể đồng thời hướng dẫn.

Tất nhiên để các NCS chịu dấn thân phấn đấu nghề nghiệp còn phải có nhiều yếu tố khác nữa, nhưng tôi nghĩ cách làm công khai như thế này cũng tiến bộ hơn nhiều cách làm như du kích hiện nay.