Print

Thực phẩm chuyển gien và độc tố thực vật

on .

Hàm lượng độc tố thực vật là một yếu tố được nhiều người quan tâm. Rất có thể trong quá trình thực hiện kỹ thuật di truyền gien mới chuyển vào làm hư hỏng/đột biến một hoặc vài gien khác của thực vật - do một quá trình có tên gọi là đột biến thêm đoạn (insertional mutagenesis).

Thực vật cung cấp thực phẩm cho chúng ta có khả năng tạo ra hàng lọat các hóa chất khác nhau mặc dù hàm lượng của chúng đã được giảm đi rất nhiều trong quá trình thuần giống, có nhiều độc tố vẫn còn tồn tại trong chúng. Người ta lo ngại rằng kỹ thuật di truyền khi tạo thực vật chuyển gien có thể làm tăng hàm lượng của những độc tố này nếu như sự xâm nhập của gien mới làm thay đổi sự điều khiển những gien liên quan đến sản xuất độc tố. Tổ chức FDA khuyến cáo là nên đánh giá hàm lượng độc tố thực vật ở tất cả các giống mới kể cả giống tạo bằng phương pháp truyền thống và bằng kĩ thuật di truyền. Dũng Lê

Có thể lý giải được rằng, sự hư hại về di truyền này có thể ngẫu nhiên ảnh hưởng đến hàm lượng độc tố mà thực vật sản xuất ra bằng cách thay đổi quá trình điều hòa và biểu hiện gien có liên quan đến sản xuất độc tố đó. Thứ hai là nếu thực vật đó được gây biến đổi bằng kỹ thuật di truyền nhằm gây ảnh hưởng lên quá trình trao đổi chất bình thường của thực vật thì bản thân nó sẽ ở trong trạng thái stress, và thực vật trong trạng thái stress có thể tạo ra lượng độc tố cao hơn. Tất cả những ảnh hưởng trên vẫn chưa được phát hiện trong bất kỳ thực vật chuyển gien nào trên thị trường hiện nay, tuy nhiên về mặt lý thuyết thì những ảnh hưởng đó có thể xảy ra. Vì lý do này mà tổ chức Thuốc và Thực phẩm Hoa kỳ khuyến cáo các nhà phát triển thực vật chuyển gien cần đánh giá hàm lượng độc tố tự nhiên cũng như chất đối  kháng dinh dưỡng trong thực vật chuyển gien và so sánh các thông số này với thực vật không chuyển gien cùng loài.

Hiện nay cũng có một số bằng chứng cho thấy những ảnh hưởng trên cũng xảy ra ở những thực vật được lại tạo theo phương pháp truyền thống với hai lý do:

1) Các nhà chọn giống thực vật trong quá trình chọn tạo giống kháng bệnh đã vô tình làm tăng hàm lượng một số hóa chất do chúng tạo nên.

2) Nhiều thực vật có mang một đoạn ADN tự nhiên có khả năng di chuyển (transposable elements). Ở những điều kiện nhất định, những yếu tố di truyển này sẽ "nhảy" ra khỏi vị trí của nó và gắn vào một một vị trí ngẫu nhiên khác trong hệ ADN của thực vật và hiện tượng này có thể gây ra hiệu ứng "đột biến thêm đoạn" như xảy ra với kỹ thuật di truyền.

Trong khi đó, khác với thực vật chuyển gien, các giống mới được tạo ra bởi phương pháp truyền thống thường ít khi được đánh giá về hàm lượng độc tố của nó trước khi đưa ra thương mại hóa.

Đánh giá an toàn của các giống cây chuyển gien

Tổ chức Thuốc và Thực phẩm Hoa kỳ có lên một danh sách các độc tố và chất đối kháng dinh dưỡng thường gặp ở thực vật và đưa ra một bảng hướng dẫn về "hàm lượng độc tố cho phép". Bảng tiêu chuẩn này được áp dụng với tất cả các giống cây trồng mới. Mức độc tố cho phép được xác định một phần dựa trên những nghiên cứu độc tính (toxicology studies) và một phần là dựa vào việc xác định hàm lượng độc tố có trong các mẫu thực phẩm thông thường. Trong một số trường hợp ranh giới an toàn giữa "hàm lượng cho phép" và hàm lượng được coi là "độc" chỉ chênh lệch nhau dưới 10 lần.

Tổ chức FDA khuyến nghị (nhưng không bắt buộc) tất cả những nhà phát triển các giống cây chuyển gien nên xác định hàm lượng độc tố và chất đối kháng dinh dưỡng và so sánh nó với các giống cây thông thường. Theo Novak và Haslberger (2000) phần lớn các số liệu về độc tố được các nhà phát triển thực vật chuyển gien cung cấp cho FDA và cơ quan quản lý của EU thì các giống chuyển gien có hàm lượng độc tố nằm trong giới hạn phát hiện thấy trên các giống thông thường và sự khác biệt về hàm lượng độc tố của cùng một giống cây được trồng ở các địa điểm khác nhau cao hơn nhiều so với sự khác biệt giữa các giống chuyển gien và không chuyển gien.

Theo Dự án Giáo dục công chúng về thực phẩm chuyển gien, Đại học Cornell, Hoa Kỳ

Dũng Lê